I. ALMANYA FEDERAL CUMHURİYETİ ÜLKE PROFİLİ
ALMANYA FEDERAL CUMHURİYETİ
Anayasal düzeni:
Almanya Federal Cumhuriyeti'nin (AFC) 23 Mayıs 1949 tarihinde yürürlüğe giren Federal Anayasa (Grundgesetz) tarafından belirlenmektedir. AFC 5 Mayıs 1955 tarihinden bu yana bağımsız devlet statüsünü taşımaktadır. İkinci Dünya Savaşını kazanan İttifak Kuvvetlerinin yaptırımları 3 Ekim 1990 tarihinde geri alınmıştır. AFC, Baden - Württemberg, Bavyera, Berlin, Brandenburg, Bremen, Hamburg, Hessen, Mecklenburg - Vorpommern, Aşağı Saksonya, Kuzeyren - Wesfalya, Rheinland - Pfalz, Saarland, Saksonya, Saksonya - Anhalt, Schleswig - Holstein ve Thüringen olmak üzere 16 eyaletin ait olduğu demokratik, sosyal ve fedaratif bir devlettir. Eyaletler, anayasal düzenlemeler çerçevesinde devlet görevlerini yerine getirirler. Devlet Başkanı, Federal Şura tarafından 5 yıllığına seçilen Federal Cumhurbaşkanıdır. Eyaletler, Eyalet Şurası (Bundesrat) kanalıyla federal yasaların ve federal idarenin düzenlenmesinde söz sahibidirler.
Yasama:
Federal Devlet sadece dışişleri, savunma, para politikası, gümrükler, sınır koruma, hava yolları, posta, telekomünikasyon ve Federal Memur Yasası gibi bütün Federasyonu ilgilendiren konularda mutlak yasama yetkisine sahiptir. Federal Devlet Medeni Kanun, Ceza yasası, Muhakeme Hukuku ve Karayolları gibi konularda, Federasyonu ilgilendirmesi durumunda eyaletlerin yasama hakkını aşabilir.
İdare:
Federal Devletin ve Eyaletlerin idari sorumlulukları birbirlerinden ayrıdır. Eyaletler genel idare, adalet, iç güvenlik (polis teşkilatı), eğitim ve öğretim, kültür, sağlık ve kısmen ekonomi ve vergiler gibi konularda idari sorumluluk taşırlar. Yerel yönetimlerin özerk yönetim hakkı garanti altına alınmıştır.
Para birimi:
1 Ocak 2002 tarihinden itibaren Euro'dur.
Savunma:
AFC 1954 yılından bu yana NATO üyesidir. Federal Savunma Ordusu (Bundeswehr) 1955 yılında kurulmuştur.
Nüfus yapısı:
İkinci Dünya Savaşının ardından eski Doğu bölgelerinden gelen 9,7 milyon Alman göçmenin katılımı, Almanya'nın nüfus yapısını önemli derece etkiledi. Aynı şekilde 13 Ağustos 1961 tarihinde Berlin Duvarı yapılana dek Batı'ya geçen 3 milyon Alman ve 1960'lı yıllardan itibaren Almanya'ya gelen yabancı işçiler nüfus yapısını önemli ölçüde değiştirdiler. Sadece 1988 ile 1997 yılları arasında yaklaşık 1,7 milyon "Rusya Almanı" AFC'ne göç etti. 1999 yılı sonunda AFC'nde toplam 7,3 milyon yabancı ülke vatandaşı yaşıyordu. Bu da toplam nüfusun % 8,9'una eşittir.
Din:
AFC Anayasa'sı devleti bütün dinlere ve dini topluluklara hoşgörülü, tarafsız ve eşit davranmaya yükümlü kılmakta ve, genel yasalar çerçevesinde din özgürlüğünü garanti altına almaktadır. 2000 yılında Protestan Kiliselerinin 26,9 milyon, Katolik Kilisesinin 27 milyon, çeşitli Ortodoks Kiliselerinin 1,1 milyon ve Özgür Protestan Kiliselerinin yaklaşık 370 bin üyesi vardı. AFC'nde yaşayan yaklaşık 2,8 milyon Müslüman ise toplam 2.200 camii ve ibadet evlerine gitmekte. Yahudi Cemaatinin yaklaşık 83 bin üyesi var ve yaklaşık 800 bin insan değişik dini cemaatlere üye.
Ekonomi:
AFC dünyanın önde gelen sanayi ülkelerinden birisidir. GSMH'sı ele alındığında, yüksek yaşam düzeyi olan ülkelerin başında gelmektedir. Batı Eyaletlerindeki bölgesel ve sektörel gelişme büyük farklılıklar göstermekte. Başlangıçta maden ve ağır sanayinin geleneksel merkezleri olan Ruhr Havzası ve Hannover-Braunschweig-Salzgitter-Peine bölgesi ile Hamburg ve Bremen etkin bir büyüme göstermişlerdi. 1960'lı yıllardan bu yana nüfus yoğunluğu yüksek olan Rhein-Main, Rhein-Neckar, Münih, Nürnberg-Erlangen, ve Stuttgart bölgeleri, genellikle gelişmeye açık olan sanayi dallarının (Kimya, Elektroteknik ve Elektronik, Makina ve Otomotiv sanayileri gibi) merkezleri olarak çok hızlı büyüme gösterdiler.
Doğu Eyaletlerinde ise 1989 yılına kadar devlet ve kooperatif mülkiyeti ile merkezi planlama ve yönetimi altındaki bir ekonomi hakimdi. Planlı ekonominin yetersiz efektivitesi 1980'li yılların başından itibaren ağır ekonomik krizlere yol açtı. İki Almanya'nın birleşmesinden sonra sayısız fabrika kapandı. Kapanan fabrikaların bulundukları bölgelerde ise güçlü sanayi şirketleri kuruldu (Leuna, Schkopau, Eisenach, Zwickau-Mosel, Dresden gibi bölgelerde). 1998 yılı sonunda Doğu Eyaletlerindeki Ülke İçi GSH, Batı'dakinin %60'ına ulaşmıştır.
1999-2015 yılında Ülke İçi GSH'nın oluşumuna ziraatçılık ve balıkçılığın katkısı sadece % 1,2-4.8'dir. 1999 yılında AFC'nin yiyecek madde ihtiyacının % 89'u ülke içi üretimden karşılandı (Hububatta bu oran % 122'dir). Ekilen ana ürünler: Hububat, Şekerpancarı, Patates, Şerbetçi Otu, çeşitli sebzeler, meyve ve şarap üzümüdür. AFC, Avrupa Birliği'ne üye olan ülkeler arasında et ve süt üretiminde birinci sırayı almaktadır. 1999 yılında Ülke İçi GSH'nın % 30,3'ü maden, enerji, sanayi ve inşaat sektörlerinden, % 68,5'i ise hizmet sektöründen karşılandı. AFC Linyit, Taş Kömürü, Barit (Barium Sülfat), Kayatuzu ve Potastuzu madenlerine sahiptir. Uranyum ihtiyacı ABD, Rusya ve Fransa'dan sağlanmaktadır. Cam (Jena), Keramik (Meissen), Oyuncak (Erzgebirge, Thüringer Wald bölgeleri) ve Tütün (Leipzig) sanayilerinin geleneksel önemi bulunmaktadır. Sanayilerin toplam ciroları göz önüne alındığında şu sıralama ortaya çıkmaktadır: Makina sanayii (Otomotiv dahil), Yiyecek-İçecek ve Tütün sanayii, Kimya, Elektroteknik sanayii, Madeni Yağ üretimi, Tekstil ve Giyim sanayii. Atom enerjisi, enerji üretiminin % 29'unu karşılamaktadır. Önemli ihracat ürünleri şunlardır: Elektriksiz makinalar, Otomotiv, kimyasal ürünler, elektrikli makinalar, demir ve çelik, tekstil, giyim, plastik ve suni reçine.
AFC 1999 yılında (19.000 kilometresi elektrikli olmak üzere) toplam 45.150 km demiryoluna ve (11.427 kilometresi otoban olmak üzere) toplam 230.665 km şehirlerarası karayoluna sahiptir. En önemli nehir yolu Ren nehridir. Önemli iç limanları ise Duisburg, Köln, Hamburg, Mannheim ve Ludwigshafen'dedir.
Uluslararası limanları: Brake, Bremen, Bremerhaven, Cuxhaven, Emden, Flensburg, Hamburg, Kiel, Lübeck, Nordenham, Rostock, Sassnitz, Stralsund, Wilhelmshaven ve Wismar.
Uluslararası (Gümrük) havalimanları ise: Berlin-Tegel, Berlin-Schönefeld, Bremen-Neuland, Dresden, Düsseldorf-Lohausen, Frankfurt a.M., Hamburg-Fuhlsbüttel, Hannover-Langenhagen, Köln-Bonn, Leipzig, Münih-Erding, Nürnberg, Saarbrücken-Ensheim ve Stuttgart-Echerdingen'dedir.
Almanya'nın Siyasi Birliğini Tamamlaması Ve Sanayileşme Süreci
17.ve 18. Yüzyıllarda Almanya’nın Ekonomik Durumu:
30 yıl savaşlarından sonra Almanya ekonomik hayatı, modern anlamda ,tek bir halk iktisadı değildi. Parçalanma ve zayıflık, kolonilerin kazanılmasını imkansız kıldı.Deniz ticareti sınıralıydı.Hamburg Borsası 1568’de,Hamburg Bankası ise 1619’da kuruldu.Alman ihracatının ağırlık noktasını,tarım ve maden ürünleri oluşturuyordu.İthalat fazlaydı ve bilhassa ülkede çeşitli değerde paralar bulunduğu için para krizleri görüldü ve ekonomiyi sarstı.
Yeniçağda Almanya Hürriyet ve Birlik için çabalıyordu:
Almanya 1815’de iktisadi bakımdan diğer ülkelerden çok geride bulunuyordu ve uzun savaşlardan çok zarar görmüştü.Hala ortaçağ şehir ekonomisi hakimdi.Nüfus 25 milyondu ve büyük kısmı tarımla uğraşıyordu.(Yaklaşık %80) Almanya her şeyden evvel,bir tarım devletidir.
Köylülerin mevkii önemli şekilde iyileştirildi. Fakat Doğu Almanya da oldukça güçlüklerle karşılaştı. Mülk sahipleri, ucuz iş gücünü kaybetmek istemiyorlardı.Bizzat mülk sahibi serbest köylülerin sayısı sabit kaldı
Tarımda teknik yenilikler ve ürün artışı yavaş yavaş görüldü. Alman Birliğinin 38 gümrük sınırının varlığı, değişik ölçü, ağırlık ve paraları sebebiyle, ticaret ve ulaşım durumu elverişli değildi.1816/17 de meydana gelen açlık nedeniyle, birçok Alman, daha iyi yaşam koşulları elde edebilmek üzere Amerika’ ya göç etti
Ekonomik Birlikte ilk cesur adımı, Tübingen’de profesör olan Friedrich List, 1819’ da “Verein Zur Beförderung Des Deutschen Handels Und Gewerbes” adlı eserini yayımlayarak, attı. Eserinde, Almanya’da dahili gümrüklerin kaldırılmasını ve tekbir gümrük oluşturulması gerektiğini ileri sürdü. Fakat kendisi demogog olarak suçlandı,ülkeyi terkezorlandı ve Amerika’ya göç etti. Fakat fikirleri etkilioldu,1819’da Prusya Dahili
Gümrükleri kaldırıldı ve tekbir iktisadi saha oluşturuldu. Kanlı savaşlardan sonra (1828-1834) Alman Gümrük Birliği ortaya çıktı:1 Ocak 1934’de,ekseri Alman dahili gümrükleri kalktı ve sadece sınırlarda,birleşik gümrük alanının gümrük resimleri geçerli oldu.
Fr. List,Almanya2da merkezi Leipzig olmak üzere tekbir demiryolu-ulaşım şebekesinin gerçekleştirilmesinin lüzum ve önemine inanarak Almanya’ya bir plan yolluyor.Almanya’da ilk demiryolu Nürnberg’den Fürth’e inşa olunuyor. Buharlı gemi nakliyatı ise,1825’te.Rhein’de faaliyete geçiyor ve gelişiyor.
Almanya’nın endüstri mallarından kurtulması için,endüstrileşmesi gerekiyordu.Yiyecek maddeleri,tarımsal maddelerin ihtiyaca cevap vermesi ve iç pazarda yer bulması gerekiyordu.
Fr. List’in,1841’de yazdığı “Das Nationale System Der Politischen Ökonomic adlı kitabında endüstrinin gerçekleşmesi için çare olarak himayeli gümrük tavsiye ediyordu.Fakat”Bir ulus için egemenlik,zenginlikten daha önemlidir.” Düşüncesi o zamanlar anlaşılamamıştı.
Asrın 30.-40. yıllarından sonra Almanya’da teşebbüs fikri uyandı.Büyük bir endüstri oluştu ve halkın hayat seviyesinin yükselmesinde yeni bir kaynak oldu.Dış ülkeye bağlılığı ortadan kaldırdığı gibi,dünya pazarında söz sahibi oldular
Yeni keşifler ve zengin kömür yatakları Alman endüstri,ticaret ve ulaşımında çok yararlı oldu.Böylece Almanya’da “Kömür ve Demir Asrı” başladı.
Almanya’da kimyager Justus Liebig tarafından önemi keşfedilen suni gübrenin tarımda kullanılmasıyla ürürn miktarının arttırılmasına çalışılıyor.Almanya hala tahıl ihraç edebiliyor ve köylünün durumu önemli bir kalkınma gösteriyor.
Bilhassa Revolüsyondan sonra küçük köylüler şahsi toprak sahibi oluyorlar. 1811’desan’at alanındaki hürriyetten itibaren,san’at serbestçe gelişiyor.Bu alandaki en mühim düşmanı buhar makinaları oluyor.Birçok sanatkar fabrikalarda iş bulmak zorunda kalıtor.
Tekniğin ilerlemesi ile yeni san‘at dalları ortaya çıkıyor.Makine yapımcıları,Mekanikler,Elektronikler.... gibi Aynı zamanda Almanya’nın endüstri devleti olarak gelişmesi başlıyor.Büyük teşebbüsler,büyük kapitale ihtiyaç gösteriyor ve artan kapital ihtiyaçları nedeniyle Bankacılık gelişti ve Anonim Şirketler kuruldu.İlk defa Kartel’ler meydana getirildi.Modern büyük bankaların esas faaliyetleri olarak değerli kağıt,yahut Effektenhaldel 8tahvil alım-satımı) ve Kreditgeschaefte (kredi) ortaya çıktı.
Endüstriel gelişme ile birlikte ticaret ve ulaşımda kuvvetle kalkındı.Deniz aşırı faaliyetler gelişti;yeni demiryolları dahili nakliyatı sağladı.Fransa ile 1862,Belçika ile 1863’de,İngiltere ve İtalya ile de 1869’da ticaret anlişmaları imzalandı.Werner von Siemens tarafından 1847’de telgraf kablosu ve 1857’de de dinamo makinası bulundu.
Philip Reiss tarafından 1860’da telefon bulundu.Robert Mayer Helmholtz enerjjinin muhafazası kanunu buldu.1848’de Siemens tarafından ilk defa Berlin’den Frankfurt’a telgraf hattı çekildi
1871’de Prusya Kralı 1.Wilhelm ,Versay’da Alman Kayzeri olarak imparatorluk tacını giydikten sonra Almanya’nın siyasi birliği ile birlikte iktisadi birliğinin de tam manasıyla oluşması için çalıştı.Ölçü,ağırlık,para birliğini sağladı,ve o zamana kadar gümüş esası yürütülürken,imparatorlık altın esasını benimsedi.
Prusya Bankasının yerini Reichs Bankası aldı.1851’de Diskonto:Gesellischaft ,1854’de Darmstadtler,1870’de Deutschen ve 1872’de Dresdner Bank kuruldu.
1890’da 50 milyon olan Almanya ,1914’de 68 milyonu buldu.Milli gelir tahminleri 1895’te 25 milyardan1913’de 40 milyar marka yükseldi.Milli servet ise aynı zaman içinde 200’den 300 milyara yükseldi.
Artan ihtiyaçlar,ham maddeler,yiyecek ve keyif maddeleri ithalat ile karşılanabildi.Alman üretiminde artan ihracatı ve halkekonomisini büyük ölçüde etkiledi.Böylece Almanya içinde,devlet iktisadiyatından dünya iktisadiyatına geçiş (yükselen hayat seviyesi) ve ondan pay alma ve rekabet kendini gösterdi.
Bismarck’ın vaadettiği gümrük kanunları himayesinde ,tarımda önemli gelişmeler sağladı.Tarım alanı genişledi.Tarımsal ürün miktarı ve sığır mevcudu arttı.Fakat dünya pazarının baskısı altında ,düşen tahıl fiyatları,daha sonraları tarımı yeniden güç duruma düşürdü.
Nihayet,1902’de gümrük tarifesi sayesinde en önemli tahıl türlerinin gümrükleri yeniden yükseltildi.Fakat Almanya’nın tarım alanı fazla nüfusun beslenmesi için yetmiyordu.Bundan dolayı,daha iyi yaşama koşulları bulmak amacıyla,birçok köylü şehirlere akın etti.Böylece tarımda iş gücü azalması oldu,ve yabancı işçiler ve tarım makineleri kullanıldı.1895’de bütün nüfusun %35.8’i tarımla ilgilenirken,bu oran 1907’de %28.6 ‘yı buldu.Artan nüfusun talep ettiği iş ve ekmeğin her ikisini de endüstri sağladı.
Endüstrinin gelişmesi,insanın gittikçe daha fazla miktarda tabiat kuvvetlerini yenmesini mümkün kıldı.İnsan ve onun çalışma gücünün yanı başında onun bilimsel düşüncesi ,yer altı zenginliklerinden faydalanması,kuvvetli bir endüstriel gelişme için ikinci bir ön şart olarak görüldü.Kömür ve demir, makine hayatı için en önemli ham maddeyi teşkil ediyordu.
Bunlar ise Almanya’da büyük ölçüde mevcuttu.Savaştan önce Almanya ,İngiltere ile eşit miktarda kömüre ve hemen hemen 2 katı ham demir miktarına sahip bulunuyordu.Essen ‘de Krupp firması en büyük dökümhaneyi kurmuştu ve burada yaklaşık 70.000 işçi çalışıyordu.
Makine endüstrisinde Almanya 1. sırada yer alıyordu.Savaştan önce bunların ihracatı ithalatından 8 misli fazlaydı.Bunları dokuma endüstrisi izliyordu.3. sırada kimyevi maddeler,boya endüstrisi geliyordu.Dünya ihtiyacının 4/5 ‘ünü karşılıyordu.
Buharın yanısıra ,elektrik,gittikçe artan miktarda iş ve ulaşım makinelerinde kullanılıyordu.Dinamo makineleriyle elde edilen elektrik, uzak mesafelere gönderilmekte,su kuvvetinden elektrik üretiminde faydalanılmakta,daha sonra ışık kaynağı olarakta (1879’da Edison’un lambası) kullanılmaktaydı.Elektrik endüstrisi,Alman Ekonomisinde önemli yer tutmaktaydı.
Yaklaşık ,fabrikaların üreettiği malların 4/5’ü Almanya’da sürüm sağlıyordu,geri kalanın dış pazarda satılması gerekiyordu.Aynı zamanda dış pazarın ham madde ve besin maddesine duyulan ihtiyaçta artıyordu.Alman tüccarları dünya pazarlarında o güne kadar yalnız kalmış olan İngiliz satıcıların kuvvetli rekabeti ile karşılaşıyordu.
İngiliz idaresinin Alman malları için koyduğu “Made in Germany” mecburiyetine rağmen,bizzat İngiltere!de bile Alman malları Pazar buluyordu.Ucuz ve iyi olan Alman malları iyi itibar görüyordu.Savaştan önce Alman genel ticareti (ithalat-ihracat) dünyada ikinci sırada yer alıyordu,ve hemen hemen İngiltereye yaklaşıyordu.Buna karşılık,ticari bilanço pasiftir.Yani,ithalat ihracattan fazladır.
Ulaşımda da gelişmeler oldu.Birçok yeni yol ve kanallar inşa edildi.Duisburg,Avrupanın en büyük iç limanı olarak gelişti. Su yollarının yanısıra ,Almanya kıtanın en büyük demiryolu,posta,telgraf şebekesine de sahip oldu.
Patlarlı motorların keşfi (1883’de Daimler) önemli degişikliklere neden oldu.Sonra benzin motorları geliştirildi.Otomobiller,uçaklar,hava gemileri,motorbotlar....bulundu ve kullanılmaya başlandı.
Deniz ulaşımında Almanya 1890’dan beri kendi şahsi ticaret gemilerini inşa etmekte ve savaştan önce büyük gemi şirketlerine sahip bulunmaktadır.Yolcu nakliyatı için gemi inşa etmekte ve dünyanın ikinci büyük ticaret filosuna sahip bulunmaktadır.
Hamburg Limanı Avrupanın en büyük deniz limanı;Broven’de Almanya’nın en önemli ithalat limanı oldu.Deniz ulaşımını sadece Almanya limanları arasında değil,aynı zamanda yabancı limanlar arasında da gelişti.
Almanya’da 1873-79 döneminin karakteristiği ,fazla üretim,düşen fiyatlar,karın azalması ve işsizliktir.Ekonomik krizlerin meydana getirdiğibu kötü duruma çare bulmak üzere,Bismarck tedbir almış ve koruma gümrükleri kurmuştur.
Demir,odun,tahıl,sığır,kahve,çay,şarap ve tütüne yüksek vergi uygulamıştır.
Böylace Bismarck,tarım ve endüstrinin lehine ulusal ekonomi politikası uygulamış olmaktadır.
Böylece devletin kuruluşundan beri en mükemmel şekilde tarım devletinden endüstri devletine doğru geçiş gerçekleştiriliyor ve sanayi malları ve kapital ihracatına karşılık,hammadde ve besin ithalatı yapılıyor.Hamburg ve Bremen dış ticarette rol oynayan en önemli iki liman haline geliyor.
Alman kolonileri ,anavatandan 5 kat daha büyüktür ve 11 milyon nüfusludur.Yün,pamuk,kahve ve yağlar ....gibi koloni ürünleri elde edilmektedir.Aynı zamanda Alman mallarına Pazar sahası olarak önem taşımaktadır.Almanya’nın 19.yüzyıldaki en büyük devlet adamı olan Bismarck’ın 1898’de 83 yaşında ölümü ile Alman halkı,devletinin kurucusunu ve führerini kaybetmiştir.Napolyon savaşlarından sonra Almanya’da 1833’de Gümrük Birliği’ni kurmak suretiyle,Prusya ,iktisadi bakımdan öncülüğü ele alıyor.
İKTİSADİ EMPERYALİZM:
Hohenzollern imparatorların hakimiyeti altında Almanya’nın ilk devrinde, liberal ekonomi politikası uygulandı.1878’den beri ise Bismarck,iktisadi politikasını,Alman çalışma ve sosyal gayelerinin korunması sayesinde yönetti.Almanya 1895’den beri İngiltere ile kuvvetli ticari rekabet mücadelesine girişti.Alman kalkınması dışarıda tehlike ve hücum olarak kabul edildi.
Alman endüstrisi”Dumping” metodu uyguladı ve dış ülkelere,üretim fiyatlarından aşağıya verdi.Alman Bankası Türkiye üzerinden geçen bir “Bağdat Hattı” projesini finanse etti.
AMANYA’NIN SAVAŞ EKONOMİSİ:
Birinci Dünya Savaşı Almanya’yı ,iktisadi bakımdan tamamen hazırlıksız yakaladı.1915 Şubatı’ndan itibaren Ekmek vesikaya tabi tutuldu.Diğer yiyecek maddeleri de aynı surette işlem gördü.Silahlar için gerekli ham maddeler ve hemen diğer endüstri mamülleri ,devlet tarafından kurulan savaş şirketleri tarafından temin olundu.Açlıktan yarım milyondan fazla insan telef oldu.Fiyatlar mütemadiyen yükseldi.Kara borsa aldı yürüdü.Savaş sırasında Alman markının dış ülkelerdeki değeri düşmeye başladı.
Son düzenleme: