- Yönetici
- #1
SouL
Yönetici
- Forum Yaşı
- 13 Yıl 6 Ay
- Mesajlar
- 17,612
- Tepkime puanı
- 26,170
Zübeyde Hanım? Zübeyde Hanım Kimdir? Zübeyde Hanım Nerelidir? Zübeyde Hanım Ne Zaman Vefat Etti?
Aslen Konya-Karamanlı olan Zübeyde Hanım, Ali Rıza Efendinin eşi ve Mustafa Kemalin annesidir. Mustafa Kemalin annesi Zübeyde Hanım, muhtemelen Anadoludan Balkanlara yeni getirilmiş ve Yunanistanla sınır oluşturan bölgeleri korumak için oralara yerleştirilmiş olan halkın içinden çıkma yeni yetme bir genç kızdı. Zübeyde Hanımın kısa aralıklarla ikisi kız, biri oğlan olmak üzere üç çocuğu oldu, fakat üçü de daha çocukken öldüler.
20li yaşlarının sonuna doğru dul kalmış olan Zübeyde Hanım, kendisinden önce ölmüş olan üç kardeşinin yerine geçecek çocuk olma özelliğiyle zaten özel olma hususiyeti kazanmış olan çocuğunun hayatına yoğun bir şekilde karışmaktaydı.Bunun bir uzantısı olarak da onun asker olmasına şiddetle karşı çıkıyordu. Onun arzusu, oğlunun dinî bir okulda öğretmen olması ya da Kuranı ezberine alan bir hafız olarak yetişmesiydi. Fakat Zübeyde Hanım oğullarının alacağı eğitimin türü konusunda kocasıyla aralarında çıkan fikir ayrılığında kaybeden taraf oldu.
Zübeyde Hanım dindar bir kişi olup geleneksel görüşlere sahip bir kadındı. Oğlunun Batılı çizgide eğitim almasını ve böylece askerî bir kariyer için daha hazırlıklı olmasını isteyen Ali Rıza Bey, başlangıçta karısının arzusuna uyarak Mustafa Kemali mahallede bulunan dinî okula kaydettirdi, fakat birkaç gün sonra onu o okuldan alarak Şemsi Efendi tarafından yönetilmekte olan ve Batılı tarzda eğitim veren yeni açılmış bir okula yerleştirdi. Bu şekilde Mustafa Kemal, babasının hem askerî geçmişinden hem de onun üstün konuma geçmek için herhangi bir durumun sınırlamaları içinde nasıl hareket edilmesi gerektiği yönünde sahip olduğu bilgiden faydalanmış oldu.
Osmanlı devrinde, Fatih Sultan Mehmet zamanında Anadolu Larende-Karamandan Rumeliye göçen ve Selanik yakınlarındaki Langazada toprak işleri ile uğraşan bir Türkmen ailesi olan Hacı Sofu ailesindendir. Mustafa Kemal Atatürkün anne soyu da, Karamandan gelerek Selanik ile Manastırın arasında bulunan Vodina Sancağına bağlı Sarıgöl de denilen Kayalar Nahiyesine yerleştiler. Aile, sonradan Selanik yakınlarında bugün de kaplıcaları ile meşhur olan Langazaya yerleşmiştir. Dedesi Feyzullah Efendiin taşıdığı Sofu-zade (Sofular) lâkabı, yerleştikleri Sarıgöl bölgesindeki yer adları ve ailedeki hatıraların gösterdiği üzere, Mustafa Kemal Atatürkün anne soyu Karamandan Rumeliye gelen ve bundan dolayı da Konyarlar olarak Rumelide anılan Yürük, Türkmenlerdendir. Zübeyde, 1857de Lankazada dünyaya gelmiştir.
Babası Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, annesi Molla Hanım olarak anılan Ayşe Hanımdır. Döneminde kadınların okula gitmesi yaygın olmadığı için, okur yazar oluşu nedeniyle kendisi de Zübeyde Molla olarak anılırdı. Hacı Sofu gibi dinine bağlı bir aileden geldiği için kendisi de öyleydi. Türk tarih kitaplarında sıkça geçen, eğitim sisteminin karışık olduğu bir dönemde, Mustafa Kemalin ne tür bir okula gideceği konusundaki tartışmalarda Zübeydenin, dini eğitim veren Mahalle Mektebine gitmesinde ısrarcı oluşu bu yüzdendir.
Selanikte Gümrük Muhafaza Teşkilatında memur Ali Rıza ile 1871 yılında henüz 14 yaşında iken evlendi. Ali Rıza, sarışın ve mavi gözlü bir kadınla evlenmeyi düşlerken, kendisinden 20 yaş küçük olan, siyah saçlı ve derin mavi gözlü bu kadına sevdalandığını belirtmiştir. Yeni çift Selanik Yenikapı semtinde yeni hayatını başlatmış ve Zübeyde Fatma, Ömer ve Ahmet adlı çocukları doğmuştur. Ancak Fatma bu dönemde ölmüştür.
Eşi Ali Rızanın Yunanistan sınırında Çayağzı (ya da Papaz Köprüsü)na tayin ediliği için taşınmış ve orda Ömer ve Ahmet ölmüş. 1881de dördüncü çocukları Mustafa, 1885te Makbule, 1889da Naciye doğdu. Naciyeyi de küçük yaşta veremden kaybettiler. Ali Rıza Efendi de 1888 yılında öldü. Bunun üzerine Zübeyde, çocuklarını da alarak abisi Hüseyin Beyin Langazadaki çiftliğine gitti. Babasının erken ölümünün ve dayısının çiftliğinde ailenin erkeği olarak yaşadıklarının Mustafa üzerinde derin etkileri olduğu düşünülür.
Abisine daha fazla yük olmak istemeyen Zübeyde, ikinci evliliğini Selanik Gümrükler Başmüdürü Ragıp Bey ile yaptı. Ragıpın de önceki evliliğinden dört çocuğu vardı. Bu evlilik, babasının hatırasına saygı gösterilmediğini düşünen Mustafa Kemali kızdırdı. Zübeyde Balkan Savaşından sonra Ragıp Beyden ayrıldı ve artık Osmanlı toprağı olmaktan çıkan Selaniki terk ederek kızı Makbule ile birlikte İstanbula göç edip Beşiktaş Akaretlerde bir eve yerleşti.
1919da Anadoluya çıktığından beri görmediği ve üstelik Osmanlı Padişahı tarafından hakkında ölüm emri verildiğini öğrendiği oğlu Mustafa Kemal ile ancak 14 Haziran 1922de Adapazarında tekrar buluşan Zübeyde, onun yanına Ankaraya yerleşti. Ancak bu şehrin sert iklim koşulları sağlığını olumsuz etkileyince tedavi amacıyla İzmire gitti. 14 Ocak 1923 günü 66 yaşında oğlunun başarılarını gördükten sonra hayatını kaybetti. İzmirin Karşıyaka ilçesinde 1940 yılında yaptırılan anıt mezarda yatmaktadır.
Aslen Konya-Karamanlı olan Zübeyde Hanım, Ali Rıza Efendinin eşi ve Mustafa Kemalin annesidir. Mustafa Kemalin annesi Zübeyde Hanım, muhtemelen Anadoludan Balkanlara yeni getirilmiş ve Yunanistanla sınır oluşturan bölgeleri korumak için oralara yerleştirilmiş olan halkın içinden çıkma yeni yetme bir genç kızdı. Zübeyde Hanımın kısa aralıklarla ikisi kız, biri oğlan olmak üzere üç çocuğu oldu, fakat üçü de daha çocukken öldüler.
20li yaşlarının sonuna doğru dul kalmış olan Zübeyde Hanım, kendisinden önce ölmüş olan üç kardeşinin yerine geçecek çocuk olma özelliğiyle zaten özel olma hususiyeti kazanmış olan çocuğunun hayatına yoğun bir şekilde karışmaktaydı.Bunun bir uzantısı olarak da onun asker olmasına şiddetle karşı çıkıyordu. Onun arzusu, oğlunun dinî bir okulda öğretmen olması ya da Kuranı ezberine alan bir hafız olarak yetişmesiydi. Fakat Zübeyde Hanım oğullarının alacağı eğitimin türü konusunda kocasıyla aralarında çıkan fikir ayrılığında kaybeden taraf oldu.
Zübeyde Hanım dindar bir kişi olup geleneksel görüşlere sahip bir kadındı. Oğlunun Batılı çizgide eğitim almasını ve böylece askerî bir kariyer için daha hazırlıklı olmasını isteyen Ali Rıza Bey, başlangıçta karısının arzusuna uyarak Mustafa Kemali mahallede bulunan dinî okula kaydettirdi, fakat birkaç gün sonra onu o okuldan alarak Şemsi Efendi tarafından yönetilmekte olan ve Batılı tarzda eğitim veren yeni açılmış bir okula yerleştirdi. Bu şekilde Mustafa Kemal, babasının hem askerî geçmişinden hem de onun üstün konuma geçmek için herhangi bir durumun sınırlamaları içinde nasıl hareket edilmesi gerektiği yönünde sahip olduğu bilgiden faydalanmış oldu.
Osmanlı devrinde, Fatih Sultan Mehmet zamanında Anadolu Larende-Karamandan Rumeliye göçen ve Selanik yakınlarındaki Langazada toprak işleri ile uğraşan bir Türkmen ailesi olan Hacı Sofu ailesindendir. Mustafa Kemal Atatürkün anne soyu da, Karamandan gelerek Selanik ile Manastırın arasında bulunan Vodina Sancağına bağlı Sarıgöl de denilen Kayalar Nahiyesine yerleştiler. Aile, sonradan Selanik yakınlarında bugün de kaplıcaları ile meşhur olan Langazaya yerleşmiştir. Dedesi Feyzullah Efendiin taşıdığı Sofu-zade (Sofular) lâkabı, yerleştikleri Sarıgöl bölgesindeki yer adları ve ailedeki hatıraların gösterdiği üzere, Mustafa Kemal Atatürkün anne soyu Karamandan Rumeliye gelen ve bundan dolayı da Konyarlar olarak Rumelide anılan Yürük, Türkmenlerdendir. Zübeyde, 1857de Lankazada dünyaya gelmiştir.
Babası Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, annesi Molla Hanım olarak anılan Ayşe Hanımdır. Döneminde kadınların okula gitmesi yaygın olmadığı için, okur yazar oluşu nedeniyle kendisi de Zübeyde Molla olarak anılırdı. Hacı Sofu gibi dinine bağlı bir aileden geldiği için kendisi de öyleydi. Türk tarih kitaplarında sıkça geçen, eğitim sisteminin karışık olduğu bir dönemde, Mustafa Kemalin ne tür bir okula gideceği konusundaki tartışmalarda Zübeydenin, dini eğitim veren Mahalle Mektebine gitmesinde ısrarcı oluşu bu yüzdendir.
Selanikte Gümrük Muhafaza Teşkilatında memur Ali Rıza ile 1871 yılında henüz 14 yaşında iken evlendi. Ali Rıza, sarışın ve mavi gözlü bir kadınla evlenmeyi düşlerken, kendisinden 20 yaş küçük olan, siyah saçlı ve derin mavi gözlü bu kadına sevdalandığını belirtmiştir. Yeni çift Selanik Yenikapı semtinde yeni hayatını başlatmış ve Zübeyde Fatma, Ömer ve Ahmet adlı çocukları doğmuştur. Ancak Fatma bu dönemde ölmüştür.
Eşi Ali Rızanın Yunanistan sınırında Çayağzı (ya da Papaz Köprüsü)na tayin ediliği için taşınmış ve orda Ömer ve Ahmet ölmüş. 1881de dördüncü çocukları Mustafa, 1885te Makbule, 1889da Naciye doğdu. Naciyeyi de küçük yaşta veremden kaybettiler. Ali Rıza Efendi de 1888 yılında öldü. Bunun üzerine Zübeyde, çocuklarını da alarak abisi Hüseyin Beyin Langazadaki çiftliğine gitti. Babasının erken ölümünün ve dayısının çiftliğinde ailenin erkeği olarak yaşadıklarının Mustafa üzerinde derin etkileri olduğu düşünülür.
Abisine daha fazla yük olmak istemeyen Zübeyde, ikinci evliliğini Selanik Gümrükler Başmüdürü Ragıp Bey ile yaptı. Ragıpın de önceki evliliğinden dört çocuğu vardı. Bu evlilik, babasının hatırasına saygı gösterilmediğini düşünen Mustafa Kemali kızdırdı. Zübeyde Balkan Savaşından sonra Ragıp Beyden ayrıldı ve artık Osmanlı toprağı olmaktan çıkan Selaniki terk ederek kızı Makbule ile birlikte İstanbula göç edip Beşiktaş Akaretlerde bir eve yerleşti.
1919da Anadoluya çıktığından beri görmediği ve üstelik Osmanlı Padişahı tarafından hakkında ölüm emri verildiğini öğrendiği oğlu Mustafa Kemal ile ancak 14 Haziran 1922de Adapazarında tekrar buluşan Zübeyde, onun yanına Ankaraya yerleşti. Ancak bu şehrin sert iklim koşulları sağlığını olumsuz etkileyince tedavi amacıyla İzmire gitti. 14 Ocak 1923 günü 66 yaşında oğlunun başarılarını gördükten sonra hayatını kaybetti. İzmirin Karşıyaka ilçesinde 1940 yılında yaptırılan anıt mezarda yatmaktadır.
Alıntıdır.